tick cross Om u beter van dienst te zijn, maakt deze site gebruik van Cookies. Ik ga akkoord.

Wist u dat...?

Als gevolg van vergelijkbare symptomen er andere, meer ernstige aandoeningen onterecht worden gediagnostiseerd als prikkelbaar darm syndroom: ongeveer 35% van patiënten met een bevestigde inflammatoire darmziekte krijgen in eerste instantie het prikkelbaar darm syndroom als onterechte diagnose,1 en 36% van coeliakiepatiënten hebben eerder de foutieve diagnose prikkelbaar darm syndroom gekregen.2
De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa de twee meest voorkomende inflammatoire darmziekten zijn.3,4,5 Deze ziekten blijvend zijn met pathologisch onderscheidende kenmerken, welke doorgaans ontstaan bij tieners en twintigers.5 Inflammatoire darmziekte vaker voorkomt in ontwikkelde landen, waar het tot 0.2% van de bevolking treft.6

Plaats van ontstekingen bij ziekte van Crohn en colitis ulcerosa in de darmen: 7,8,9

Crohn
cd
Colitis Ulcerosa
cd


Er is geen genezing mogelijk. Meer dan 50% van de patiënten met de ziekte van Crohn ondergaat binnen 10 jaar na diagnose een operatie. Van de patiënten met colitis ulcerosa ondergaat 20-30% een operatie gedurende hun leven.10

Patiënten hebben een verhoogd risico op levensbedreigende complicaties, zoals een darmperforatie of het blokkeren van de darminhoud door een vernauwing in de darmen.

Ook colorectale kanker is een risico bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa.10 Vroege interventie met een effectieve therapie kan bij patiënten met een matig tot ernstige inflammatoire darmziekte een beduidende verbetering laten zien bij het herstel van de darmwand. Bovendien kan een vroege interventie leiden tot een milder verloop van de ziekte.11

Wat is fecaal calprotectine?

fc1
Calprotectine is een calcium en zink bindend proteïne die in hoge concentraties aanwezig is in neutrofielen. Bij een ontsteking van de darmen zorgt een verhoogde activiteit van witte bloedcellen (zoals neutrofielen en granulocyten) voor de uitscheiding van ontstekingsremmende stoffen, zoals calprotectine.12
fc1
Bij een darmontsteking is de functie van de darmen als barrière sterk verminderd en kunnen neutrofielen door de darmwand naar de darmholte migreren, wat leidt tot de aanwezigheid van calprotectine in de ontlasting (fecaal calprotectine).12
fc1
De concentratie van fecaal calprotectine is correlerend aan de hoeveelheid neutrofiele granulocyten in de darmholte en vooral verhoogd bij inflammatoire darmziekte, zoals de ziekte van Crohn en colitis ulceros.12
fc1
Hierdoor is fecaal calprotectine een uiterst sensitieve en specifieke marker voor ontstekingen in de darmen. Een negatief resultaat van een fecaal calprotectine test kan een inflammatoire oorzaak uitsluiten, terwijl een positief resultaat gebruikt kan worden in het besluit om een patiënt door te verwijzen naar een specialist.13

Waarom fecaal calprotectine?

why1
Het testen op fecaal calprotectine kan de diagnose van een inflammatoire darmziekte sneller en efficiënter maken, waarbij alleen patiënten die een endoscopie nodig hebben worden doorverwezen. Het risico op complicaties door het uitblijven van een juiste diagnose of het uitvoeren van een onnodige endoscopie kan zo sterk gereduceerd worden. Bovendien kan een effectievere diagnose voor een snellere en juiste behandeling zorgen.
why1
Door het testen op fecaal calprotectine kunnen patiënten op een eerder moment de zorgketen verlaten en kan bezoek van het ziekenhuis voorkomen worden.
why1
Vanaf januari 2017 is het NZa tarief voor het testen op fecaal calprotectine in de eerste lijn verhoogd, waardoor het makkelijker is om deze test te gebruiken. Neem contact op met uw laboratorium voor meer details over het testen van fecaal calprotectine bij uw patiënten.

Wanneer moet u fecaal
calprotectine aanvragen?

Fecaal calprotectine is toepasbaar als eerstelijnstest bij patiënten jonger dan 45 jaar met terugkerende darmklachten (indicatief voor inflammatoire darmziekte of prikkelbaar darm syndroom). Bij de aanwezigheid van rode vlaggen of bij een verdenking op kanker moet u echter doorverwijzen naar de tweede lijn.




Maarten Tushuizen
MDL-arts Ziekenhuis Amstelland





Yvonne van Dun
Huisarts


Wat zijn de rode vlag symptomen
Ik moet uitkijken voor?

Rode vlaggen waarbij er moet worden doorverwezen naar de tweede lijn14

doctors
  • Abnormale weerstand in het abdomen
  • Abnormale weerstand in het rectum
  • Rectaal bloedverlies
  • Onvrijwillig en onverklaarbaar gewichtsverlies
  • Een familiegeschiedenis met Eierstokkanker
  • Een familiegeschiedenis met darmkanker
  • Anemie
  • Ouder dan 60 jaar met een verandering in stoelgang gedurende 6 weken of langer

Hoe kunt u een fecaal calprotectine test aanvragen?

Wat is het proces?
*Het monster moet op een willekeurig tijdsstip genomen worden zonder beperkingen van een dieet. **Zorg dat het monster niet wordt blootgesteld aan temperaturen boven de 30°C.***mg/kg is gelijk aan μg/g Diagnostische resultaten moeten altijd geïnterpreteerd worden in de context van de anamnese.

Do’s en don’ts van het testen op fecaal calprotectine*

Do's
  • Geef uw patiënt een monsterpotje met de juiste patiëntgegevens en monsterdatum
  • Adviseer uw patiënt minimaal 2 gram ontlasting te verzamelen, geef daarbij aan dat waterige ontlasting niet de voorkeur heeft
  • Beperk de tijd tussen nemen van het monster en afgifte op het laboratorium
  • Vul zoveel mogelijke klinische informatie van de patiënt in, inclusief symptomen en duur klachten
Dont's
  • Gebruik de test niet bij patiënten met een verdenking op darmkanker, deze moeten doorverwezen worden
  • Gebruik fecaal calprotectine niet bij patiënten met een verdenking op een generieke infectie
*Van de Coventry and Warwickshire NHS Trust Primary Care klinische beslisboom voor patiënten jonger dan 45 jaar met symptomen van prikkelbaar darm syndroom die al een maand of langer aanhouden en waarbij er geen rode vlaggen zijn.

Test uw kennis over fecaal calprotectine

1. Een kenmerkend verschil tussen prikkelbaar darm syndroom en inflammatoire darmziekte is?
Intermitterend klachtenpatroon
De leeftijd bij presentatie van de klachten
Langdurig (>6 maanden) buikklachten
geen van bovenstaande

2. Wat is calprotectine?
Een van de hormonen zoals calcitonine en parathormoon die de calciumhomeostase reguleren
Een stof in het maag-darm kanaal die beschermt tegen een excessieve opname van calcium
Een door leukocyten afgescheiden stof bij ontstekingen

3. Bij welke vraagstelling in uw huisartsenpraktijk vraagt u fecaal calprotectine aan?
Bij een verdenking op een darmmaligniteit
Als hulpmiddel bij de differentiaal diagnose tussen prikkelbaar darm syndroom en inflammatoire darmziekte
Bij onbegrepen osteoporose

4. Wat zijn de exclusie criteria voor deelname aan de calprotectine pilot?
Leeftijd > 65 jaar
Verdenking darmmaligniteit
Beide bovenstaande exclusie criteria

5. Bij welke fecaal calprotectine waarde is de diagnose inflammatoire darmziekte onwaarschijnlijk en hoeft de patiënt NIET doorverwezen te worden naar de tweede lijn?
Lager dan 100 mg/kg
Tussen de 50 en 100 mg/kg
Lager dan 50 mg/kg

6. Wanneer is het raadzaam de patiënt wel door te verwijzen naar de tweede lijn?
Bij een verdenking op darmmaligniteit of leeftijd ouder dan 45 jaar
Bij een normale calprotectine waarde maar bij blijvende verdenking op inflammatoire darmziekte
Beide antwoorden zijn goed

7. Wat zijn de voordelen van het gebruik van fecaal calprotectine in de huisartspraktijk?
Snellere diagnostiek: juiste patiënt met inflammatoire darmziekte doorverwezen naar de tweede lijn en de patiënt met prikkelbaar darm syndroom kan in de eerste lijn blijven
Mogelijke macro economische besparing op de zorgkosten in Nederland van ruim €100 mln
Beide antwoorden zijn goed

Verder lezen
  1. Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie –zinnige diagnostiek. Available from https://www.nvkc.nl/sites/default/files/ZD%20Calprotectine%20def_1.pdf; last accessed November 2016.
  2. Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie Laboratoriumgeneeskunde - Verstandige Keuzes bij laboratoriumdiagnostiek. Available from https://www.nvkc.nl/verstandige-keuzes-bij-laboratoriumdiagnostiek; last accessed November 2016.
  3. Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie Laboratoriumgeneeskunde - Verstandige Kiezen. Available from http://www.nvkc.nl/pati%C3%ABnt/verstandig-kiezen; last accessed November 2016.
  4. Joosen AMCP, et al. Analytische en klinische evaluatie van de bepaling van calprotectine in feces. Ned Tijdschr Klin Chem Labgeneesk 2013; 38: 196-201.
  5. Summerton CB, et al. Faecal calprotectin: a marker of inflammation throughout the intestinal tract. Eur J Gastroenterol Hepatol 2002; 14: 841-845.
  6. Vermeire S, et al. Laboratory markers in IBD: useful, magic or unnecessary toys?; Gut 2006; 55: 426-431.
  7. Sutherland AD, et al. Review of fecal biomarkers in inflammatory bowel disease. Dis Colon Rectum 2008; 51:1283-1291.
  8. Tibble J, et al. A simple method for assessing intestinal inflammation in Crohn‘s disease.  Gut 2000; 47: 506-513.
  9. National Institute for Health and Care Excellence. Faecal calprotectin diagnostic tests for inflammatory disease of the bowel (DG11). 2013. London: National Institute for Health and Care Excellence.
  10. National Institute for Health and Care Excellence. NICE pathways – Crohn’s disease. Available from http://pathways.nice.org.uk/pathways/crohns-disease; last accessed November 2016.
  11. National Institute for Health and Care Excellence. NICE pathways – Ulcerative colitis. Available from http://pathways.nice.org.uk/pathways/ulcerative-colitis; last accessed November 2016.
  12. National Institute for Health and Care Excellence. NICE pathways – Irritable bowel syndrome in adults. Available from http://pathways.nice.org.uk/pathways/irritable-bowel-syndrome-in-adults; last accessed November 2016.
 
Referenties
1 Crohn's and colitis UK. Final report of a study entitled ‘An examination of aspects of the occurrence natural history and consequences of inflammatory bowel diseases utilising available electronic records’. 2010-2012. Available from http://www.crohnsandcolitis.org.uk/ Resources/CrohnsAndColitisUK/Research%20Awards%20-%20Medical%20Awards/dr-timothy-card-final-report.pdf; last accessed May 2014.
2 Green PHR, et al. Am J Gastroenterol 2001;96(1):126-131.
3 Bernstein CN, et al. Inflamm Bowed Dis 2010; 16: 112-124.
4 National Institute for Health and Care Excellence. Crohn’s disease – Management in adults, children and young people (CG152). 2012. London: National Institute for Health and Care Excellence.
5 National Institute for Health and Care Excellence. Ulcerative colitis – Management in adults, children and young people (CG166). 2013. London: National Institute for Health and Care Excellence.
6 Burri E and Beglinger C. Swis Med Wkly 2012; 142: w13557.
7 Lakatos PL, et al. World J Gastroenterol 2006; 12(12): 1829-1841.
8 Carter MJ, et al. Gut 2004; 53 (Suppl V): v1-v16.
9 Xavier RJ and Podolsky DK. Nature 2007; 448 (7152): 427-434.
10 IBD standards – standards for the healthcare of people who have inflammatory bowel disease (IBD). Available from http://www.ibdstandards.org/uploaded_files/IBDstandards.pdf; last accessed May 2014.
11 Scherl EJ, et al. Gastroenterology and endoscopy new special edition. October 2013. Available from http://www.gastroendonews.com/download/UC_IBDgen0513_WM.pdf; last accessed May 2014.
12 Vermeire S, et al. Gut 2006;55:426-431.
13 Summerton CB, et al. Eur J Gastroenterol Hepatol 2002;14:841-845.
14 National Institute for Health and Care Excellence. Irritable bowel syndrome in adults – Diagnosis and management of irritable bowel syndrome in primary care (CG61). 2008. London: National Institute for Health and Care Excellence.
15 O’Malley J. The Digest 2013
16 Paduchova Z and Durackova Z. Bratisl Lek Listy 2009; 100: 598-602